Psychoterapia a pomoc psychologiczna

Psychoterapia to termin wieloznaczny. Różne szkoły terapeutyczne w odmienny sposób określają czym jest psychoterapia, a nawet w inny sposób rozumieją jej cele. Historyczna definicja psychoterapii autorstwa jednego z prekursorów psychoterapii w Europie, Pierre Janeta, brzmi: “psychoterapia jest nazwą wszystkich metod leczenia, które działają zarówno na ciało, jak i psyche za pomocą środków działających “via psyche”. Psychoterapia jest metodą pomocy i leczenia w wielu obszarach życia. Może także być traktowana jako sposób rozwoju na osobistego lub zawodowego. Oczywiste jest jednak, że psychoterapia jest czymś wyraźnie różniącym się od farmakoterapii (leczenia lekami) i od innych tzw. biologicznych metod leczenia. Wedug jednego z bardziej cenionych teoretyków psychoterapii Stanislava Kratochvila, we współczesnej psychoterapii spotykamy dwa podstawowe sformułowania celu psychoterapii:
a) Celem psychoterapii jest usunięcie objawów chorobowych. Pacjent zgłasza się do terapeuty z określonymi dolegliwościami, a zadaniem terapeuty jest usunięcie tych dolegliwości bądź poprzez terapię objawową, bądź terapię przyczynową. W zależności od rodzaju objawów ten cel może być określony jako: przywrócenie zdolności odczuwania przyjemności, nadziei i radości życia, przywrócenie zdolności do pracy, nawiązywania kontaktu. Cel uważa się za osiągnięty, kiedy zakłócające objawy zostaną usunięte.
b) Celem psychoterapii jest reedukacja, resocjalizacja, reorganizacja, restrukturyzacja czy też integracja osobowości pacjenta. Problemy jakie analizuje się w procesie psychoterapii zależą od przyjętej koncepcji osobowości człowieka, np. konflikty intrapsychiczne, patologiczne fiksacje libido lub patologiczne stereotypy w stosunkach interpersonalnych. Usunięcie objawów uważa się za skutek uboczny, gdyż w psychoterapii opartej o tego rodzaju cel dąży się do przekształcania osobowości pacjenta w kierunku prawidłowego przystosowania lub w kierunku osiągania dojrzałości i realizacji swoich celów życiowych (Kratochvil, 1978).

Trudności związane z precyzyjnym określeniem psychoterapii powodują, że termin ten jest nierzadko nadużywany przez osoby zajmujące się pomocą psychologiczną (poradnictwem psychologicznym), psychoedukacją, a także medycyną niekonwencjonalną. Pomoc psychologiczna ma na celu pomoc w rozwiązaniu problemu, konfliktu w sposób korzystny dla pacjenta. Osoba udzielająca pomocy uważana jest za eksperta posiadającego wiedzę na ten temat. W istocie jest on jedynie doradcą proponującym pewne sposoby myślenia, przeżywania lub doświadczania, które mogą być pomocne w znalezieniu rozwiązania problemu. Odpowiedzialność za słuszność decyzji oraz za własne zdrowie ponosi sam klient. Podobnie wygląda sytuacja pomocy towarzyskiej, nieprofesjonalnej, z tym że pomagający odwołuje się do swojej naturalnej, osobistej wiedzy. W psychoterapii rozumianej jako metoda leczenia jest inaczej. Psychoterapeuta odpowiada za diagnozę i leczenie zaburzenia pacjenta, pacjent natomiast wyraża jedynie zgodę na badanie i leczenie.